హరితమిత్ర డెస్క్: నీటి కొరత అనేది నేడు ప్రపంచాన్ని వేధిస్తున్న అతిపెద్ద సవాలు. అయితే, ఈ సమస్యకు పరిష్కారం పెద్ద ఆనకట్టలు లేదా భారీ యంత్రాలతోనే సాధ్యమని మనం అనుకుంటాం. కానీ, ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని కొరియా జిల్లా ఒక సరికొత్త విప్లవానికి తెరలేపింది. ప్రభుత్వం కాదు.. ప్రజలే భాగస్వాములైతే అసాధ్యాన్ని సుసాధ్యం చేయొచ్చని నిరూపించింది. అదే ‘జల్ సంచయ్ – జన్ భాగీదారి’ స్ఫూర్తితో రూపొందిన 5% మోడల్ (5% Model Water Conservation)

ఏమిటీ 5% మోడల్?

జిల్లా యంత్రాంగం రైతుల ముందు ఒక సరళమైన ప్రతిపాదన పెట్టింది: “మీకున్న పొలంలో కేవలం 5 శాతం భూమిని నీటి సంరక్షణ కోసం కేటాయించగలరా?” దీనికి స్పందించిన రైతులు ‘ఆవా పానీ జోకి’ ఉద్యమం కింద తమ భూమిలో చిన్నపాటి చెరువులు, టెర్రస్ గుంటలను నిర్మించుకున్నారు. ఈ చిన్న నిర్మాణాలు వర్షపు నీటిని బయటకు పోనివ్వకుండా నేరుగా పొలాల్లోనే భూమిలోకి ఇంకేలా చేస్తాయి.

అద్భుతమైన ఫలితాలు:

• భూగర్భ జలాలు: అనేక గ్రామాల్లో భూగర్భ జల మట్టం ఏకంగా 3 నుండి 4 మీటర్లు పెరిగింది.
• పంట దిగుబడి: భూమిలో తేమ శాతం పెరగడం వల్ల ఎండాకాలంలో కూడా పంటలు కళకళలాడుతున్నాయి.
• వలసల తగ్గుదల: నీటి భద్రత లభించడంతో జీవనోపాధి పెరిగింది. దీనివల్ల గ్రామాల నుండి వలసలు 25% వరకు తగ్గాయి.
• పునరుజ్జీవం: ఎండిపోయిన 17 మారుమూల గిరిజన గ్రామాల్లోని నీటి బుగ్గలు మళ్లీ ప్రవహించడం ప్రారంభించాయి.

5% Model Water Conservation : 5% మోడల్ ఎలా పనిచేస్తుంది?

• ఈ మోడల్‌లో రైతులు తమ పొలాల్లో చిన్న నీటి నిల్వ నిర్మాణాలను ఏర్పాటు చేస్తారు.
• చిన్న చెరువులు
• టెర్రస్ గుంటలు
• రీఛార్జ్ పిట్‌లు
• సోక్ పిట్‌లు
• వర్షాకాలంలో పడే నీరు బయటకు పారిపోకుండా పొలాల్లోనే నిల్వ ఉండి భూగర్భ జలాలను పెంచుతుంది.

మహిళలు, యువతే ఈ ఉద్యమ నాయకులు

ఈ ఉద్యమంలో మహిళలు **’నీర్ నాయక’**లుగా మారి ఇంటింటికీ అవగాహన కల్పించారు. సంప్రదాయ జానపద పాటల ద్వారా నీటి పొదుపుపై చైతన్యం తెచ్చారు. ఇక ‘జల్ దూత్’ అని పిలువబడే యువ స్వచ్ఛంద సేవకులు వీధి నాటకాలు, గోడ చిత్రాల ద్వారా ఈ సందేశాన్ని ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లారు. కేవలం మూడు గంటల్లోనే ప్రజలందరూ కలిసి 660 సోక్ పిట్‌లను నిర్మించడం ఈ సామూహిక శక్తికి నిదర్శనం.

సైన్స్ మరియు సమాజం కలయిక

ఈ ప్రాజెక్ట్ కేవలం గుడ్డిగా సాగలేదు. జిల్లా యంత్రాంగం దీనికి మైక్రో-వాటర్‌షెడ్ మ్యాపింగ్, సాంకేతిక మార్గదర్శకత్వాన్ని అందించింది. ఏ ప్రాంతంలో గుంటలు తీస్తే ఎక్కువ నీరు భూమిలోకి ఇంకుతుందో శాస్త్రీయంగా వివరించారు. దీనివల్ల 1,260 మంది రైతులు తమ సొంత భూమిలో ఈ వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేసుకున్నారు.

ముగింపు: దేశానికి ఒక బ్లూప్రింట్

“తమ భూమిలో కేవలం 5% వాటాను ప్రకృతికి ఇవ్వడం ద్వారా, ఆ రైతులు తమ 100% భవిష్యత్తును భద్రపరుచుకున్నారు.” కొరియా జిల్లా సాధించిన ఈ విజయం భారతదేశంలోని ప్రతి గ్రామానికి ఒక ఆదర్శ నమూనా. నీటి భద్రతే ఆర్థిక భద్రత అని ఈ ‘5% మోడల్’ నిరూపించింది.