దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు రైతులు అందిస్తున్న సేవలను గౌరవిస్తూ, భారతదేశ 5వ ప్రధానమంత్రి, రైతు హక్కుల కోసం జీవితాంతం పోరాడిన నాయ‌కుడు చౌదరి చరణ్ సింగ్ జన్మదినోత్సవాన్ని పురస్కరించుకుని ప్రతి సంవత్సరం డిసెంబర్ 23న కిసాన్ దివస్ (Kisan Diwas 2025 – జాతీయ రైతు దినోత్సవం) ను దేశవ్యాప్తంగా జరుపుకుంటారు. భూ సంస్కరణలు అమలుచేయడంలో, రైతుల హక్కుల పరిరక్షణలో చరణ్ సింగ్ కీలక పాత్ర పోషించారు. ఆయన సేవలను గుర్తిస్తూ కేంద్ర ప్రభుత్వం 2001లో ఈ రోజును జాతీయ రైతు దినోత్సవంగా ప్రకటించింది.

Kisan Diwas : ఈ ఏడాది థీమ్

కిసాన్ దివస్ 2025 సందర్భంగా “విక్షిత్ భారత్ 2047 – భారత వ్యవసాయాన్ని ప్రపంచీకరించడంలో FPOల పాత్ర” అనే అంశాన్ని కేంద్రంగా చేసుకుని కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తున్నారు. రైతు ఉత్పత్తిదారుల సంస్థలు (FPOలు), ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానం ద్వారా వ్యవసాయ రంగాన్ని ప్రపంచ స్థాయిలో పోటీతత్వంగా మార్చడంపై ఈ ఏడాది ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టారు.

రైతుల సంక్షేమానికి కేంద్ర పథకాలు

కిసాన్ దివస్ సందర్భంగా రైతుల కోసం కేంద్ర ప్రభుత్వం అమలు చేస్తున్న ముఖ్యమైన పథకాల గురంచి సంక్షిప్తంగా తెలుసుకుందాం..

ప్రధాన మంత్రి కిసాన్ సమ్మాన్ నిధి యోజన (PM-KISAN):

భూమి కలిగిన రైతు కుటుంబాలకు సంవత్సరానికి రూ.6,000 ఆదాయ మద్దతును ఈ పథకం అందిస్తోంది. ఈ మొత్తాన్ని నాలుగు నెలలకోసారి రూ.2,000 చొప్పున మూడు వాయిదాల్లో నేరుగా రైతుల బ్యాంకు ఖాతాల్లో జమ చేస్తున్నారు.

• భూమి కలిగిన రైతు కుటుంబాలకు సంవత్సరానికి రూ.6,000 ప్రత్యక్ష ఆదాయ మద్దతు.
• రూ.2,000 చొప్పున మూడు వాయిదాల్లో DBT ద్వారా రైతుల ఖాతాల్లో జమ.

ప్రధాన మంత్రి ఫసల్ బీమా యోజన (PMFBY):

ప్రకృతి వైపరీత్యాలు, తెగుళ్లు, వ్యాధుల వల్ల పంట నష్టపోయిన రైతులకు బీమా రక్షణ కల్పించే పథకం ఇది. ఖరీఫ్ పంటలకు 2 శాతం, రబీ పంటలకు 1.5 శాతం, ఉద్యాన పంటలకు 5 శాతం ప్రీమియంతో బీమా సదుపాయం కల్పిస్తున్నారు.

• ప్రకృతి విపత్తులు, తెగుళ్లు, వ్యాధుల వల్ల పంట నష్టానికి బీమా రక్షణ.
• 👉 రైతుల ప్రీమియం:
• ఖరీఫ్ – 2%
• రబీ – 1.5%
• ఉద్యాన పంటలు – 5%

కిసాన్ క్రెడిట్ కార్డ్ (KCC) పథకం:

రైతులు తక్కువ వడ్డీ రేట్లకు తక్షణ రుణాలు పొందేందుకు ఈ పథకం ఉపయోగపడుతోంది. సకాలంలో రుణాలు తిరిగి చెల్లిస్తే రూ.3 లక్షల వరకు 4 శాతం వడ్డీ రేటుతో రుణ సదుపాయం లభిస్తోంది.

• రూ.3 లక్షల వరకు రుణం
• సకాలంలో చెల్లిస్తే 4% ప్రభావవంతమైన వడ్డీ మాత్రమే.

ప్రధాన మంత్రి కృషి సించాయీ యోజన (PMKSY):

“ప్రతి చుక్కకు ఎక్కువ పంట” లక్ష్యంతో నీటి వినియోగ సామర్థ్యాన్ని పెంచడమే ఈ పథకం ఉద్దేశ్యం. డ్రిప్, స్ప్రింక్లర్ వంటి సూక్ష్మ నీటిపారుదల వ్యవస్థల కోసం సబ్సిడీలు అందిస్తున్నారు.

• డ్రిప్, స్ప్రింక్లర్ వంటి సూక్ష్మ నీటిపారుదల వ్యవస్థలకు సబ్సిడీ.

ఈ-జాతీయ వ్యవసాయ మార్కెట్ (e-NAM):

దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న APMC మార్కెట్లను అనుసంధానించి ఒకే జాతీయ మార్కెట్‌ను రూపొందించేందుకు ఈ డిజిటల్ వేదిక ఉపయోగపడుతోంది. పారదర్శక ధరల ఆవిష్కరణతో పాటు ఆన్‌లైన్ వ్యాపారానికి ఇది దోహదపడుతోంది.

• పారదర్శక ధరల ఆవిష్కరణ
• ఆన్‌లైన్ ట్రేడింగ్ ద్వారా మెరుగైన ధరలు.

సాయిల్ హెల్త్ కార్డ్ పథకం

నేల సారాన్ని మెరుగుపరచడమే లక్ష్యంగా రైతులకు ప్రయోగశాల పరీక్షల ఆధారంగా నేల ఆరోగ్య నివేదికలు అందిస్తున్నారు. సరైన ఎరువుల వినియోగంపై సూచనలు ఇస్తూ ఉత్పాదకత పెంచేలా చర్యలు తీసుకుంటున్నారు.

• 12 పోషక అంశాల విశ్లేషణ
• సరైన ఎరువుల వినియోగంపై సూచనలు.

పరంపరగత్ కృషి వికాస్ యోజన (PKVY):

సేంద్రీయ వ్యవసాయాన్ని ప్రోత్సహించేందుకు క్లస్టర్ విధానంలో అమలు చేస్తున్న పథకం ఇది. హెక్టారుకు రూ.31,500 ఆర్థిక సహాయం అందిస్తుండగా, రైతులకు నేరుగా ప్రోత్సాహకాలు అందిస్తున్నారు.

• హెక్టారుకు రూ.31,500 ఆర్థిక సహాయం
• రైతులకు నేరుగా రూ.15,000 ప్రోత్సాహకం.

వ్యవసాయ మౌలిక సదుపాయాల నిధి (AIF):

కోల్డ్ స్టోరేజ్, గిడ్డంగులు వంటి పంటకోత అనంతర మౌలిక వసతుల అభివృద్ధికి ఈ నిధి ద్వారా రుణ సదుపాయం కల్పిస్తున్నారు. రూ.2 కోట్ల వరకు రుణాలపై 3 శాతం వడ్డీ రాయితీ ఇస్తున్నారు.

• కోల్డ్ స్టోరేజ్, గిడ్డంగుల ఏర్పాటుకు సాయం
• రూ.2 కోట్ల వరకు రుణంపై 3% వడ్డీ రాయితీ.

ప్రధాన మంత్రి కుసుమ్ పథకం (PM-KUSUM):

రైతులు సౌరశక్తితో పనిచేసే నీటిపారుదల పంపులను ఏర్పాటు చేసుకునేందుకు ఈ పథకం సహకరిస్తోంది. 30 నుంచి 50 శాతం వరకు సబ్సిడీతో పాటు మిగులు విద్యుత్తును డిస్కామ్‌లకు విక్రయించే అవకాశం కల్పిస్తోంది.

• సోలార్ ప్యానెల్స్‌పై 30%–50% వరకు సబ్సిడీ
• మిగులు విద్యుత్తును డిస్కామ్‌లకు అమ్ముకునే అవకాశం
• త‌ద్వారా రైతుల‌కు అద‌న‌పు ఆదాయం

ప్రధాన మంత్రి కిసాన్ మాన్-ధన్ యోజన (PM-KMY):

చిన్న, సన్నకారు రైతుల కోసం ప్రవేశపెట్టిన స్వచ్ఛంద పెన్షన్ పథకం ఇది. 18–40 ఏళ్ల మధ్య వయస్సున్న రైతులు ఇందులో చేరవచ్చు. 60 ఏళ్ల వయస్సు వచ్చిన తర్వాత నెలకు రూ.3,000 పెన్షన్ అందుతుంది.

• చిన్న, సన్నకారు రైతుల కోసం స్వచ్ఛంద పెన్షన్ పథకం.
• వయస్సు: 18–40 సంవత్సరాలు
• 60 ఏళ్ల తర్వాత నెలకు రూ.3,000 పెన్షన్.

ముగింపు

కిసాన్ దివస్ 2025 సందర్భంగా రైతుల ఆదాయం పెంపు, సాంకేతికత వినియోగం, మార్కెట్ విస్తరణకు కేంద్ర ప్రభుత్వం అమలు చేస్తున్న ఈ పథకాలు కీలకంగా మారాయి. విక్షిత్ భారత్ 2047 లక్ష్య సాధనలో రైతులు కేంద్ర బిందువుగా నిలవనున్నారని నిపుణులు అభిప్రాయపడుతున్నారు.